مسیر توسعه اکتشافات عمیق نیازمند حکمرانی مشارکتی است

به گزارش ضربان خبر، سید محمود فاطمی‌عقدا روز یکشنبه در نشست خبری سازمان زمین‌شناسی و اکتشافات‌معدنی کشور، با اشاره به جایگاه این مجموعه در توسعه علمی و اقتصادی کشور گفت: این سازمان طی دهه‌های گذشته، نقش مهمی در شناسایی ظرفیت‌های زمین‌شناسی، تولید داده‌های پایه و پشتیبانی از بخش معدن ایفا کرده و امروز نیز در آستانه دوره‌ای تازه از فعالیت‌های راهبردی قرار دارد.

وی با گرامیداشت تلاش پیشکسوتان و بنیان‌گذاران علوم زمین در کشور، تأکید کرد: بخش مهمی از دستاوردهای امروز، حاصل تلاش نسل‌هایی است که از دهه‌های گذشته برای شکل‌گیری زیرساخت‌های علمی و فنی این حوزه زحمت کشیده‌اند.

هفت راهبرد کلان سازمان زمین‌شناسی

رئیس سازمان زمین‌شناسی و اکتشافات‌معدنی کشور با تشریح رویکردهای کلان این سازمان گفت: این مجموعه برای مأموریت‌های خود هفت راهبرد اصلی تعریف کرده که از جمله آن‌ها می‌توان شناسایی دقیق دارایی‌های معدنی کشور، تولید داده‌های جامع و فراگیر علوم زمین، تقویت مرجعیت علمی و جایگاه بین‌المللی سازمان، حرکت در مسیر تحول دیجیتال در علوم زمین، کمک به توسعه پایدار، مدیریت ریسک مخاطرات طبیعی وارتقای جایگاه حاکمیتی و نهادی سازمان اشاره کرد.

فاطمی‌عقدا با تأکید بر اینکه ایران کشوری خطرخیز از نظر مخاطرات طبیعی است، افزود: زلزله، فرونشست زمین، لغزش و سایر پدیده‌های زمین‌ساختی از مهم‌ترین چالش‌های کشور به شمار می‌روند و سازمان زمین‌شناسی وظیفه دارد با شناسایی گسل‌ها و فرایندهای مولد خطر، در کاهش اثرات این مخاطرات نقش‌آفرینی کند.

اقتصاد معدن ایجاد ثروت برای کشور است

وی در ادامه با اشاره به جایگاه ایران در نقشه جهانی منابع طبیعی اظهار کرد: ایران از ظرفیت‌های کم‌نظیری در حوزه منابع طبیعی و معدنی برخوردار است. از ۴۸ محیط زمین‌شناسی شناخته‌شده در جهان، ایران صاحب ۳۵ محیط است. همچنین از ۱۱۴ تیپ معدنی شناخته‌شده، ۸۹ تیپ در ایران وجود دارد و از نظر تنوع معدنی نیز ۸۱ نوع ماده معدنی در کشور شناسایی شده است. این ظرفیت می‌تواند نقش مهمی در توسعه اقتصاد معدن، ایجاد ثروت و حرکت به سمت اقتصاد غیرنفتی ایفا کند.

رئیس سازمان زمین‌شناسی و اکتشافات معدنی کشور با بیان اینکه اقتصاد معدن می‌تواند یکی از پایه‌های عبور کشور از اقتصاد نفتی باشد، افزود: بر اساس آمارهای ارائه‌شده، ایران از نظر تنوع و گستره ذخایر معدنی، جایگاه برجسته‌ای در جهان دارد و اگر زیرساخت‌های اکتشافی و داده‌ای تقویت شود، امکان خلق ثروت ملی در مقیاسی بسیار بزرگ وجود خواهد داشت.

سرمایه‌گذاری در داده‌های پایه؛ پیش‌نیاز توسعه اکتشاف

رئیس سازمان زمین‌شناسی با اشاره به محدودیت‌های بودجه‌ای و ظرفیت اجرایی دولت گفت: در کشوری با وسعت ایران، تحقق اهداف اکتشافی تنها با اتکا به منابع دولتی ممکن نیست و باید مدل حکمرانی مشارکتی با حضور بخش خصوصی، دانشگاه‌ها و سرمایه‌گذاران توسعه پیدا کند.

به گفته وی، در طرح‌های جدید سازمان، بسته‌های سرمایه‌گذاری برای توسعه فعالیت‌های اکتشافی تعریف شده و در فاز نخست، اجرای بیش از ۲.۵ میلیون کیلومتر برداشت ژئوفیزیک هوایی در دستور کار قرار گرفته است؛ اقدامی که به گفته وی، می‌تواند اطلاعات پایه کشور را به‌طور چشمگیری تقویت کند.

فاطمی‌عقدا همچنین از اجرای پروژه‌های مختلف در حوزه‌های مختلف زمین‌شناسی و ژئوفیزیک خبر داد و افزود: برنامه‌ریزی برای سال آینده نیز ادامه دارد و هدف این است که بخشی از داده‌های تولیدشده در اختیار سرمایه‌گذاران بخش معدن قرار گیرد.

تمرکز بر عناصر نادر خاکی 

یکی از محورهای مهم سخنان رئیس سازمان زمین‌شناسی، عناصر نادر خاکی بود؛ عناصری که در صنایع پیشرفته، فناوری‌های نو و زنجیره‌های ارزش جهانی نقشی حیاتی دارند.

وی با اشاره به مطالعات انجام‌شده در استان‌هایی مانند همدان، آذربایجان شرقی و غربی، زنجان، یزد و البرز مرکزی گفت: نتایج اولیه امیدوارکننده بوده و برخی محدوده‌ها پتانسیل‌های قابل‌توجهی برای ادامه بررسی‌ها نشان داده‌اند. به گفته فاطمی‌عقدا، سازمان زمین‌شناسی هنوز به‌صورت گسترده وارد فاز بهره‌برداری نشده، اما مطالعات و شناسایی‌های اولیه در حال تکمیل است.

فرونشست؛ زلزله خاموش ایران 

فاطمی‌عقدا در بخش دیگری از سخنانش، فرونشست زمین را یکی از جدی‌ترین بحران‌های زیست‌محیطی و زمین‌شناسی کشور توصیف کرد و گفت: علت اصلی این پدیده، برداشت بی‌رویه از آب‌های زیرزمینی و مدیریت نادرست منابع آب است.

وی با بیان اینکه این پدیده در سال‌های اخیر تشدید شده، افزود: محدوده‌های درگیر فرونشست در کشور به‌شدت گسترش یافته و برخی دشت‌ها و استان‌ها با نرخ‌های قابل‌توجهی از این بحران مواجه‌اند. فاطمی‌عقدا از فرونشست به‌عنوان «زلزله خاموش» یاد کرد و بر ضرورت اقدام فوری دستگاه‌های مسئول برای کنترل آن تأکید داشت.

اکتشافات عمیق؛ هدف‌گذاری جدید برای سال ۱۴۰۵ 

رئیس سازمان زمین‌شناسی در پاسخ به پرسشی درباره اهداف کمی اکتشافات عمیق و عناصر نادر خاکی برای سال ۱۴۰۵ گفت: اکتشافات عمقی در محدوده‌های هدف با مدل مشارکتی دنبال خواهد شد و برای تحقق این برنامه، بیش از ۳۰ همت سرمایه‌گذاری برآورد شده است.

سخنان رئیس سازمان زمین‌شناسی و اکتشافات‌معدنی کشور نشان می‌دهد که این نهاد در حال عبور از نقش سنتی خود و ورود به مرحله‌ای تازه از داده‌محوری، مشارکت‌پذیری و جذب سرمایه است. در شرایطی که ایران از ذخایر معدنی عظیم، تنوع زمین‌شناسی کم‌نظیر و ظرفیت‌های بالقوه در عناصر نادر خاکی برخوردار است، توسعه اکتشافات عمیق و تقویت حکمرانی مشارکتی می‌تواند مسیر تازه‌ای برای رشد اقتصاد معدن و افزایش سهم آن در اقتصاد ملی باز کند.